Masz pytania? Napisz do mnie!
Gracjan Buller

Data publikacji
22.07.2026

13 lutego 2026 r. Komisja Europejska przyjęła rozporządzenie (UE) 2026/338, które wprowadza do prawa unijnego MSSF 18 „Prezentacja i ujawnianie informacji w sprawozdaniach finansowych”. Rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 16 lutego 2026 r. Nowy standard zastępuje MSR 1 i obowiązuje dla lat obrotowych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później, z możliwością wcześniejszego zastosowania.

Termin wydaje się odległy, ale to złudzenie. MSSF 18 stosuje się retrospektywnie, więc w przypadku jednostek, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, dane porównawcze za 2026 r. trzeba będzie zaprezentować już w nowym układzie. Kto zacznie mapować pozycje dopiero w 2027 r., będzie odtwarzał rok wstecz pod presją kalendarza sprawozdawczego. Do tego dochodzą oczekiwania nadzoru dotyczące ujawnień jeszcze przed pierwszym zastosowaniem standardu, o których piszemy niżej. Rok 2026 jest więc okresem przygotowań, nie oczekiwania.

Tekst dotyczy jednostek sporządzających sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF. Sprawozdawczość według ustawy o rachunkowości i krajowych standardów pozostaje bez zmian, co ma znaczenie zwłaszcza dla banków spółdzielczych stosujących przepisy krajowe.

Zmiana prezentacji, nie wyceny

MSSF 18 nie zmienia zasad ujmowania ani wyceny aktywów, zobowiązań, przychodów i kosztów. Wynik netto policzony według MSSF 18 będzie taki sam jak według MSR 1. Zmienia się natomiast sposób, w jaki ten wynik jest pokazywany i objaśniany. Główny ciężar wdrożenia będzie operacyjny i systemowy: plan kont, mapowania w systemach księgowych, raportowanie zarządcze i komunikacja z rynkiem. Standard wymaga jednak także decyzji z zakresu polityki rachunkowości, między innymi co do sposobu klasyfikacji kosztów finansowania oraz przychodów i kosztów ze środków pieniężnych i ich ekwiwalentów, więc części wyborów nie da się delegować wyłącznie do zespołów systemowych.

ESMA w komunikacie z 17 lutego 2026 r. „Reshaping performance” wezwała emitentów do terminowego wdrożenia i zwróciła uwagę, że zmiany obejmą systemy informatyczne, kontrole wewnętrzne, strategię komunikacji oraz tagowanie sprawozdań w formacie ESEF. Komunikat jest adresowany także do rad nadzorczych, komitetów audytu i biegłych rewidentów, a ESMA zapowiedziała, że wraz z krajowymi organami nadzoru będzie monitorować przejrzystość ujawnień dotyczących wdrożenia.

Nowy układ rachunku zysków i strat

Rachunek zysków i strat zostaje podzielony na pięć kategorii: operacyjną, inwestycyjną, finansowania, podatku dochodowego oraz działalności zaniechanej. Zysk lub strata z działalności operacyjnej staje się obowiązkową sumą pośrednią dla wszystkich jednostek. Druga nowa suma, zysk lub strata przed wynikiem z finansowania i podatkiem dochodowym, co do zasady również jest obowiązkowa. Wyjątek dotyczy jednostek udzielających finansowania klientom jako określonej głównej działalności, które w ramach wyboru polityki rachunkowości klasyfikują w kategorii operacyjnej także przychody i koszty z zobowiązań niezwiązanych z finansowaniem klientów.

Dotychczas MSR 1 zostawiał jednostkom dużą swobodę w konstruowaniu układu sprawozdania. W efekcie „zysk operacyjny” dwóch spółek z tej samej branży bywał liczony według dwóch różnych definicji, a analityk porównujący je wprost porównywał wielkości nieporównywalne. MSSF 18 ujednolica architekturę klasyfikacji i wyraźnie poprawia porównywalność w ramach zbliżonych modeli biznesowych, choć treść wyniku operacyjnego nadal zależy od tego, czym jednostka się zajmuje. Jedno zastrzeżenie jest przy tym ważne dla czytelników sprawozdań: kategoria operacyjna ma charakter rezydualny i nie jest synonimem wyniku podstawowego, powtarzalnego ani „oczyszczonego”, może więc obejmować również pozycje zmienne czy nietypowe.

Zysk operacyjny banku to nie zysk operacyjny fabryki

U jednostek, które nie inwestują w aktywa ani nie finansują klientów w ramach określonej głównej działalności, do kategorii inwestycyjnej trafią co do zasady przychody i koszty z inwestycji generujących zwrot indywidualnie i w dużej mierze niezależnie od pozostałych zasobów jednostki, na przykład odsetki i dywidendy z aktywów finansowych czy wynik z nieruchomości inwestycyjnych, a koszty pozyskania finansowania do kategorii finansowania. Instytucje finansowe działają jednak odwrotnie niż spółka produkcyjna: udzielanie finansowania klientom oraz inwestowanie aktywów nie jest u nich działalnością poboczną, tylko podstawowym źródłem wyniku.

MSSF 18 rozstrzyga to wprost, przewidując odrębne zasady klasyfikacji dla jednostek, których określoną główną działalnością jest udzielanie finansowania klientom lub inwestowanie w aktywa. Ocena, czy taka działalność występuje, opiera się na faktach i okolicznościach konkretnej jednostki, a nie na nazwie branży, i wymaga udokumentowanego osądu. Przy typowym profilu działalności bank, spółka pożyczkowa czy leasingowa zaliczy przychody odsetkowe z finansowania udzielonego klientom oraz koszty finansowania tej działalności do kategorii operacyjnej. Ubezpieczyciel wykaże w działalności operacyjnej wynik z inwestycji dokonywanych w ramach podstawowej działalności, obok wyniku z usług ubezpieczeniowych prezentowanego zgodnie z MSSF 17.

Rozróżnienia wymaga sytuacja funduszy i towarzystw. Fundusz inwestycyjny, dla którego inwestowanie w aktywa stanowi określoną główną działalność, co do zasady zaliczy związane z tym przychody i koszty do kategorii operacyjnej, przy czym wynik z inwestycji wycenianych metodą praw własności pozostaje w kategorii inwestycyjnej. Towarzystwo funduszy to inny przypadek: jego przychody operacyjne pochodzą przede wszystkim z opłat za zarządzanie, natomiast wynik z własnych lokat towarzystwa nie staje się automatycznie wynikiem operacyjnym i wymaga odrębnej analizy. W grupach mieszanych, łączących na przykład działalność produkcyjną z bankiem lub spółką leasingową, ocena określonych głównych działalności rodzi dodatkowe pytania na poziomie konsolidacji.

Ujawnienia zaczynają się już w sprawozdaniach za 2026 rok

Na tym polega praktyczna pilność tematu. Zgodnie z MSR 8 jednostka ujawnia fakt, że nie zastosowała jeszcze wydanego standardu, oraz znane lub możliwe do wiarygodnego oszacowania informacje potrzebne do oceny jego możliwego wpływu w okresie pierwszego zastosowania. Jeżeli wpływ nie jest znany ani możliwy do wiarygodnego oszacowania, jednostka ujawnia również ten fakt. ESMA w komunikacie z 17 lutego 2026 r. doprecyzowała, czego oczekuje w odniesieniu do MSSF 18: informacje powinny pojawiać się w sprawozdaniach śródrocznych i rocznych za okresy przed 1 stycznia 2027 r. i stawać się coraz bardziej konkretne w miarę postępu wdrożenia. Jeżeli emitent zakończy analizę wpływu w pierwszej połowie 2026 r., odpowiednie informacje powinny znaleźć się już w raporcie półrocznym.

W zależności od etapu prac ujawnienia mogą obejmować opis planowanych zmian układu rachunku zysków i strat, wynik oceny, czy jednostka prowadzi określone główne działalności, znaczące osądy i przyjęte rozwiązania polityki rachunkowości, miary, które prawdopodobnie spełnią definicję MPM, a docelowo oszacowanie wpływu na wynik operacyjny za 2026 r. Wnioski z projektu wdrożeniowego będą więc potrzebne wcześniej, niż wynikałoby to z samej daty pierwszego zastosowania standardu.

Miary zarządcze trafią do sprawozdania finansowego i pod badanie

Drugą zmianą o dużym ciężarze praktycznym są miary wyników określone przez kierownictwo (ang. management-defined performance measures, MPM). Chodzi o sumy pośrednie przychodów i kosztów, które jednostka komunikuje publicznie poza sprawozdaniem finansowym, na przykład w prezentacjach inwestorskich czy raportach bieżących, aby przedstawić pogląd zarządu na wyniki. Typowe przykłady to zysk skorygowany, wynik znormalizowany albo wynik z wyłączeniem zdarzeń jednorazowych.

Z definicji MPM wyłączone są sumy pośrednie wymagane lub wprost przewidziane przez MSSF oraz sumy podobne do zysku brutto. Dla instytucji finansowych oznacza to w szczególności, że MPM nie są między innymi wynik odsetkowy netto, wynik z tytułu opłat i prowizji ani wynik z usług ubezpieczenia, nawet jeżeli jednostka posługuje się nimi w komunikacji publicznej. Analogicznie traktowany jest na przykład wynik z najmu netto.

Nie każda alternatywna miara jest przy tym MPM. Wskaźniki takie jak ROE, cost/income, marża odsetkowa netto, współczynniki kapitałowe, wolne przepływy pieniężne czy liczba klientów nie są MPM same w sobie, ponieważ nie stanowią sum pośrednich przychodów i kosztów. Jeżeli jednak licznik lub mianownik wskaźnika jest taką sumą, ta suma może podlegać ujawnieniu jako MPM. Inwentaryzacja publikowanych miar musi więc sięgnąć do sposobu ich konstruowania, a nie tylko do listy nazw.

MSSF 18 wymaga ujawnienia MPM w jednej nocie do sprawozdania, wraz z uzgodnieniem do najbliższej sumy pośredniej zdefiniowanej w MSSF, wpływem podatku dochodowego i udziałów niedających kontroli oraz wyjaśnieniem każdej zmiany sposobu liczenia. W praktyce miary, które dotąd żyły wyłącznie w slajdach dla inwestorów, staną się częścią sprawozdania finansowego objętą badaniem. Inwentaryzacja tego, co spółka publikuje, przestaje być zadaniem samego działu sprawozdawczości: potrzebne będzie zaangażowanie relacji inwestorskich i zarządu.

Mniej miejsca na pozycję „pozostałe”

Standard wprowadza również zasady agregowania i dezagregowania pozycji. Pozycje łączy się na podstawie wspólnych cech, a etykiety mają informować o zawartości. Zbiorcza pozycja „pozostałe” jest dopuszczalna dopiero wtedy, gdy nie da się znaleźć bardziej precyzyjnego opisu, a jednostka musi liczyć się z koniecznością dodatkowych objaśnień. Dla jednostek prezentujących koszty operacyjne w układzie funkcjonalnym przewidziano dodatkowe ujawnienia wybranych kosztów według rodzaju w notach.

Zmiany w innych standardach

MSSF 18 pociąga za sobą zmiany następcze. W MSR 7 punktem wyjścia metody pośredniej w rachunku przepływów pieniężnych staje się zysk operacyjny, a dotychczasowe opcje klasyfikacji odsetek i dywidend zostały ograniczone, z odrębnymi rozwiązaniami dla jednostek o określonej głównej działalności. Zmiany objęły też MSR 34 w zakresie raportowania śródrocznego.

Jest też zmiana, która umyka w wielu omówieniach: MSR 8 otrzymuje tytuł „Podstawa sporządzania sprawozdań finansowych”. Nie jest to wyłącznie zmiana redakcyjna. Do MSR 8 przeniesiono z MSR 1 między innymi wymagania dotyczące rzetelnej prezentacji i zgodności z MSSF, kontynuacji działalności, zasady memoriału oraz wyboru i stosowania polityk rachunkowości. Dlatego odwołania do MSR 1 i MSR 8 w politykach rachunkowości, instrukcjach oraz wzorach sprawozdań, zwłaszcza odwołania do konkretnych paragrafów, powinny zostać zinwentaryzowane i zaktualizowane.

Plan pracy na 2026 rok

Zakres prac zależy od skali i profilu jednostki, ale minimalny program na najbliższe miesiące wygląda podobnie u większości instytucji finansowych:

1. Analiza wpływu na układ rachunku zysków i strat, w tym ocena i udokumentowanie, które obszary stanowią określoną główną działalność jednostki.
2. Decyzje z zakresu polityki rachunkowości przewidziane w MSSF 18, w tym dotyczące klasyfikacji kosztów finansowania oraz środków pieniężnych.
3. Przegląd planu kont oraz mapowań w systemach księgowych i w raportowaniu zarządczym pod kątem pięciu kategorii i nowych sum pośrednich.
4. Inwentaryzacja miar publikowanych poza sprawozdaniem i ocena, które z nich spełniają definicję MPM, wraz z decyzją, czy wszystkie chcemy utrzymać.
5. Przygotowanie przekształconych danych porównawczych za 2026 r., uzgodnień między dotychczasowym a nowym układem oraz ujawnień o oczekiwanym wpływie standardu w raportach śródrocznych i rocznym za 2026 r.
6. Dla emitentów: aktualizacja tagowania ESEF w oparciu o zmienioną taksonomię, potraktowana jako element projektu wdrożeniowego, a nie odrębne zadanie.
7. Komunikacja z komitetem audytu, radą nadzorczą i biegłym rewidentem oraz szkolenia zespołów sprawozdawczości, kontrolingu i relacji inwestorskich.

Dla instytucji finansowych MSSF 18 oznacza w praktyce dwie rzeczy: nową definicję wyniku operacyjnego, skrojoną pod specyfikę finansowania i inwestowania, oraz objęcie sprawozdaniem miar, które dotąd funkcjonowały wyłącznie w komunikacji rynkowej. Zespół Departamentu Instytucji Finansowych PKF wspiera banki, ubezpieczycieli, spółki pożyczkowe, fundusze i towarzystwa w analizie luki względem MSSF 18, mapowaniu rachunku zysków i strat, inwentaryzacji MPM, próbnym przekształceniu danych za 2026 r. oraz ocenie wpływu na raportowanie ESEF. Zapraszamy do kontaktu.