04.09.2025
Zmiany klimatyczne to jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnego świata. Według Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC)1 globalna temperatura wzrosła już o około 1,1°C względem epoki przedindustrialnej. Każdy kolejny ułamek stopnia potęguje ryzyka związane z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, podnoszeniem się poziomu mórz oraz zakłóceniami w funkcjonowaniu ekosystemów.
Już dziś zmiany klimatyczne stanowią realne zagrożenie dla firm. Susze, powodzie i inne ekstremalne zjawiska pogodowe zakłócają łańcuchy dostaw, a coraz bardziej restrykcyjne regulacje prawne zmieniają zasady prowadzenia działalności gospodarczej.
Według Global Risk Report 20252, opracowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne, zjawiska klimatyczne zajmują drugie miejsce w rankingu najbardziej dotkliwych globalnych ryzyk w perspektywie dwóch lat, a pierwsze miejsce w perspektywie dziesięciu lat. Identyfikacja i zarządzanie ryzykami klimatycznymi nie są już wyłącznie kwestią wizerunkową – stają się koniecznością dla zapewnienia stabilności operacyjnej i utrzymania konkurencyjności przedsiębiorstw.
Równolegle najnowszy raport Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) ostrzega, że istnieje 70% ryzyka przekroczenia progu 1,5°C już w latach 2025–2029. Co więcej – po raz pierwszy wskazano na realną perspektywę przekroczenia 2°C do 2030 roku. To przełomowa i alarmująca prognoza – sygnał, że konsekwencje zmian klimatu mogą nadejść szybciej i być dramatycznie poważniejsze, niż dotychczas przewidywano.
Obowiązki raportowe zgodnie z ESRS E1
Od 2024 roku duże firmy w Unii Europejskiej, objęte dyrektywą CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), są zobowiązane do raportowania kwestii klimatycznych zgodnie ze standardem ESRS E1. Raportowanie to obejmuje:
- ujawnienie wpływu działalności na klimat,
- identyfikację ryzyk i szans klimatycznych,
- prezentację planów transformacji,
- analizę odporności strategii i modelu biznesowego w odniesieniu do zmian klimatu, wraz z analizą scenariuszową,
- raportowanie śladu węglowego w trzech zakresach (Scope 1, 2 i 3).
Zmiany klimatyczne generują zarówno ryzyka, jak i szanse, które powinny być integrowane z istniejącymi systemami zarządzania ryzykiem. Jest to kluczowe nie tylko dla reputacji firmy, zgodności z regulacjami UE ale też utrzymania dostępu do finansowania oraz budowanie odporności organizacyjnej.
Klasyfikacja ryzyk klimatycznych
Zarówno TCFD3, jak i Komisja Europejska, wyróżniają dwie główne kategorie ryzyk klimatycznych:
1. Ryzyka fizyczne
Odnoszą się do bezpośrednich skutków zmian klimatu dla działalności operacyjnej przedsiębiorstw. Mogą wpływać na aktywa, infrastrukturę oraz zasoby ludzkie. Dzielą się na:
ryzyka ostre – nagłe, intensywne zjawiska pogodowe, które mają bezpośredni i często katastrofalny wpływ na działalność przedsiębiorstw np. huragany, powodzie, pożary,
ryzyka chroniczne - długoterminowe zmiany klimatyczne, które stopniowo wpływają na warunki prowadzenia działalności – np. długotrwałe susze, podnoszenie się poziomu mórz.
Ryzyka fizyczne mogą prowadzić do zakłóceń w łańcuchach dostaw (zarówno po stronie dostawców, jak i odbiorców), a także wpływać na instytucje finansowe.
2. Ryzyka transformacyjne (przejścia)
Związane są z przejściem do gospodarki niskoemisyjnej. Obejmują zmiany w:
- regulacjach prawnych – np. rosnące koszty emisji gazów cieplarnianych, nowe wymogi prawne dotyczące obecnych produktów i usług
- technologiach - wysokie nakłady na wdrożenie technologii niskoemisyjnych,
- rynkach - zmiany cen surowców, nieprzewidywalność trendów rynkowych
- systemach podatkowych.
Mogą prowadzić do przeszacowania wartości aktywów oraz zmiany wyceny przedsiębiorstwa.
Taka klasyfikacja pozwala systematycznie ocenić, które czynniki mogą najbardziej wpłynąć na różne obszary działalności firmy.
Opracowanie własne na podstawie „Recommendations of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures: Final Report”, TCFD 2017
Analiza scenariuszowa jako narzędzie strategiczne
Jednym z kluczowych elementów standardu ESRS E1 jest analiza odporności strategii i modelu biznesowego w kontekście zmian klimatycznych. W tym celu rekomendowana jest analiza scenariuszowa, która pozwala ocenić podatność organizacji na różne warianty przyszłości klimatycznej.
Najczęściej stosowane scenariusze to:
- scenariusz zgodny z Porozumieniem Paryskim (Paris-aligned) – zakładający ograniczenie wzrostu globalnej temperatury do 2°C poprzez skuteczną redukcję emisji gazów cieplarnianych,
- scenariusz business-as-usual (Paris-missed (~4°C)) – przewidujący brak skutecznych działań ograniczających emisje, co prowadzi do pogłębiających się skutków zmian klimatu.
Analiza powinna uwzględniać trzy perspektywy czasowe: krótkoterminową, średnioterminową i długoterminową, a jej zakres musi być dostosowany do specyfiki działalności jednostki.
Organizacje mogą korzystać z uznanych wytycznych, takich jak:
- TCFD: The Use of Scenario Analysis in Disclosure of Climate-Related Risks and Opportunities (2017),
- TCFD: Guidance on Scenario Analysis for Non-Financial Companies (2020),
- ISO 14091:2021 – Adaptacja do zmian klimatu – Wytyczne dotyczące podatności, wpływów i oceny ryzyka.
W warunkach rosnącej niepewności analiza scenariuszowa staje się nieodzownym narzędziem wspierającym strategiczne zarządzanie ryzykiem oraz budowanie odporności organizacyjnej. Analiza odporności pozwala interesariuszom ocenić, na ile organizacja jest przygotowana na różne warianty przyszłości oraz czy jej strategia uwzględnia długoterminowe wyzwania klimatyczne.
Zakończenie
Zmiany klimatyczne nie są już odległym zagrożeniem, lecz realnym czynnikiem wpływającym na działalność biznesową. Ich skutki dotykają coraz więcej sektorów, niezależnie od wielkości czy lokalizacji przedsiębiorstwa. W obliczu rosnącej presji regulacyjnej i oczekiwań interesariuszy firmy muszą podejmować konkretne działania. Analiza scenariuszowa pozwala przewidywać i przygotowywać się na różne warianty przyszłości, a systemowe zarządzanie ryzykiem klimatycznym staje się fundamentem odpowiedzialnego i odpornego biznesu. Dzięki temu możliwe jest nie tylko ograniczenie strat, ale także identyfikacja nowych szans rozwojowych. Choć obowiązki raportowe dotyczą obecnie głównie dużych podmiotów, wyzwania klimatyczne nie rozróżniają firm według skali. Każda organizacja, niezależnie od tego, czy podlega dyrektywie CSRD, powinna wdrożyć mechanizmy identyfikacji i oceny ryzyk klimatycznych. Odpowiedzialne podejście do ryzyk klimatycznych to dziś nie tylko element strategii ESG, ale warunek trwałości biznesu.
