Nowelizacja Państwowej Inspekcji Pracy tuż za rogiem: przypomnienie najważniejszych zmian
01.07.2026
Już 8 lipca 2026 r. wchodzą w życie nowe przepisy o Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy zyskają szersze uprawnienia do kwestionowania umów B2B oraz cywilnoprawnych, a przedsiębiorcy będą musieli liczyć się z nowymi obowiązkami, kontrolami i wyższymi sankcjami.
Już (8 lipca 2026 r.) wejdzie w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która w istotny sposób rozszerzy kompetencje inspektorów pracy. Celem nowych przepisów jest skuteczniejsze wykrywanie tzw. ukrytych etatów, ograniczenie nadużywania umów cywilnoprawnych oraz zapewnienie organom państwowym narzędzi umożliwiających przekwalifikowanie współpracy na stosunek pracy, jeśli jej rzeczywisty charakter będzie odpowiadał zatrudnieniu.
Zmiany będą miały szczególne znaczenie dla przedsiębiorców korzystających z umów zlecenia, umów o dzieło oraz kontraktów B2B.
Najważniejsze zmiany
- Rozszerzenie uprawnień inspektorów pracy
Jeżeli współpraca będzie miała charakter właściwy dla stosunku pracy, inspektor PIP będzie mógł wydać polecenie zobowiązujące przedsiębiorcę do dostosowania sposobu zatrudnienia poprzez zawarcie umowy o pracę albo zmianę istniejącej umowy cywilnoprawnej.
Jeżeli przedsiębiorca nie zastosuje się do polecenia, inspektor będzie uprawniony do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy albo do wystąpienia do sądu pracy z powództwem o jego ustalenie.
Wydane przez inspektora polecenie lub decyzja będą wywoływały skutki prawne od dnia ich wydania, również w zakresie obowiązków podatkowych, bez skutku wstecznego. W przypadku postępowania sądowego sąd będzie mógł natomiast ustalić istnienie stosunku pracy również za okres poprzedzający wszczęcie kontroli, co oznacza możliwość objęcia skutkami prawnymi wcześniejszego okresu współpracy.
Należy jednocześnie wskazać, że co prawda decyzja administracyjna stwierdzająca istnienie stosunku pracy będzie wywoływała skutki prawne dopiero od dnia jej wydania i nie będzie działała z mocą wsteczną, ale istnieje ryzyko, że decyzja stanie się impulsem do wszczęcia przez organy podatkowe lub ZUS odrębnych kontroli obejmujących wcześniejsze, nieprzedawnione okresy rozliczeniowe.
Przekwalifikowanie kontraktu B2B lub innej umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę będzie wiązało się z powstaniem nowych obowiązków po stronie przedsiębiorcy, ponieważ od dnia wydania decyzji lub ustalenia istnienia stosunku pracy przedsiębiorca będzie zobowiązany do wykonywania obowiązków płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych, w tym pobierania zaliczek na podatek według obowiązującej skali podatkowej (12% lub 32%). Powstanie również obowiązek zgłoszenia dotychczasowego współpracownika do ubezpieczeń społecznych jako pracownika oraz opłacania za niego składek na ubezpieczenia społeczne.
- Interpretacje indywidualne
Nowelizacja wprowadza możliwość uzyskania przez przedsiębiorców interpretacji indywidualnej wydawanej przez Głównego Inspektora Pracy. Wniosek będzie mógł dotyczyć oceny, czy określony model współpracy spełnia przesłanki stosunku pracy.
Uzyskana interpretacja ma zapewnić przedsiębiorcy większą pewność co do prawidłowości przyjętego modelu zatrudnienia oraz ograniczyć ryzyko zakwestionowania go przez Państwową Inspekcję Pracy. Jednocześnie każda wydana interpretacja będzie automatycznie przekazywana do Krajowej Administracji Skarbowej oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W przypadku, gdyby przedsiębiorca nie zgadzał się z treścią interpretacji, będzie mógł on, w terminie miesiąca od jej doręczenia, wnieść odwołanie do sądu pracy. Postępowanie będzie w takim przypadku prowadzone w trybie cywilnym.
- Zmiany w sposobie prowadzenia kontroli
Nowe przepisy przewidują możliwość prowadzenia kontroli również w formie zdalnej, w szczególności poprzez przekazywanie dokumentów, prowadzenie czynności wyjaśniających oraz wydawanie decyzji drogą elektroniczną.
Istotnemu rozszerzeniu ulegnie również współpraca pomiędzy PIP, ZUS i KAS. Przykładowo KAS będzie mogła przekazywać PIP informacje o osobach prowadzących działalność gospodarczą, które przez dłuższy czas wystawiają faktury wyłącznie jednemu kontrahentowi, a także o przypadkach, w których opisy na fakturach wskazują na elementy charakterystyczne dla stosunku pracy, takie jak premie czy nadgodziny.
- Surowsze kary
Nowelizacja przewiduje również zaostrzenie odpowiedzialności za naruszenia przepisów prawa pracy. Niekorzystne traktowanie osoby w związku z ustaleniem istnienia stosunku pracy będzie zagrożone karą grzywny w wysokości od 2 000 zł do 60 000 zł (3 000 do 90 000 zł w przypadku recydywy). Podwyższona zostanie także maksymalna wysokość mandatu karnego nakładanego przez Państwową Inspekcję Prac: z 2 000 zł do 5 000 zł.
Ustawodawca przewidział jednocześnie okres przejściowy. Przedsiębiorcy, którzy w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy z własnej inicjatywy dostosują zawarte umowy do obowiązujących przepisów, nie będą podlegać sankcjom przewidzianym w ustawie.
Rozwiązanie to budzi jednak istotne wątpliwości. Dobrowolne przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę może bowiem zostać potraktowane jako pośrednie przyznanie, że dotychczasowy model współpracy od początku odpowiadał stosunkowi pracy. Co więcej, skorzystanie z okresu przejściowego nie zapewnia ochrony przed ewentualnymi roszczeniami lub kontrolami dotyczącymi wcześniejszych, nieprzedawnionych okresów. W konsekwencji przedsiębiorca może uniknąć sankcji przewidzianych przez nowelizację, ale nadal pozostawać narażony na ryzyko podatkowe związane z wcześniejszym sposobem zatrudnienia.
