Reforma PIP a ryzyka podatkowo-zusowskie dotyczące elastycznych modeli współpracy
24.03.2026
Na ukończeniu procesu legislacyjnego znajduje się tzw. reforma Państwowej Inspekcji Pracy, która oczekuje na podpis Prezydenta. Reforma ta, powiązana m.in. z realizacją kamieni milowych KPO oraz dyskusją o kształcie rynku pracy, może istotnie wpłynąć na sposób kontroli relacji pomiędzy podmiotami gospodarczymi a osobami świadczącymi pracę przez organy administracji publicznej.
Choć kierunek polityki państwa oraz ostateczny kształt nowych regulacji budzą duże zainteresowanie, warto podkreślić, że organy administracji publicznej już dziś dysponują szerokim wachlarzem narzędzi umożliwiających weryfikację modeli współpracy. Przepisy podatkowe oraz regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych od lat przewidują mechanizmy pozwalające na kwestionowanie przyjętych zasad rozliczeń, jeżeli nie odpowiadają one rzeczywistemu charakterowi relacji pomiędzy stronami.
W praktyce oznacza to, że ryzyko zakwestionowania modelu B2B czy innych form współpracy nie jest zjawiskiem nowym. Zmienia się natomiast poziom świadomości podatników. Na przestrzeni ostatnich lat zauważalny jest wyraźny wzrost ostrożności w tym zakresie, co wynika m.in. z wcześniejszych zapowiedzi wprowadzenia tzw. „testu przedsiębiorcy”, a także z bieżących prac legislacyjnych i nasilającej się debaty publicznej wokół tej tematyki.
Istotnym źródłem wiedzy o podejściu organów są wydawane przez administrację skarbową opinie zabezpieczające oraz – co szczególnie wymowne – odmowy ich wydania. W jednej z spraw, dotyczącej zmiany modelu współpracy z dotychczasowymi pracownikami na formułę B2B, organ odmówił wydania opinii, wskazując na możliwość zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR). W uzasadnieniu podkreślono m.in., że:
- zasadniczym motywem restrukturyzacji była korzyść podatkowa,
- sposób ukształtowania współpracy nosił cechy sztuczności,
- faktyczny sposób wykonywania obowiązków nie odbiegał istotnie od relacji pracowniczej, pomimo formalnej zmiany podstawy prawnej.
Takie stanowisko wpisuje się w szerszą linię interpretacyjną, w której organy badają nie tylko treść umów, ale przede wszystkim rzeczywisty sposób ich wykonywania.
Na szczególne ryzyko w tym obszarze narażone są podmioty zatrudniające większe zespoły specjalistów, w tym programistów, ekspertów czy doradców – w ramach kontraktów B2B. Dotyczy to również sytuacji, w których dochodzi do przekształcenia relacji z dotychczasowymi pracownikami w model współpracy gospodarczej, a także przypadków, gdy kadra menedżerska równolegle świadczy usługi w oparciu o odrębne umowy B2B.
Ewentualne zakwestionowanie przyjętych rozliczeń może prowadzić do istotnych konsekwencji finansowych, zarówno na gruncie podatku dochodowego, składek na ubezpieczenia społeczne, jak i podatku VAT. Nie można przy tym wykluczyć ryzyk w obszarze odpowiedzialności karnoskarbowej, szczególnie w sytuacjach, w których organ uzna działania podatnika za celowe i ukierunkowane na osiągnięcie nieuprawnionej korzyści.
W związku z powyższym, niezależnie od kierunku dalszych zmian legislacyjnych, rekomendowane jest podjęcie działań o charakterze prewencyjnym. W szczególności warto:
- przeprowadzić przegląd obowiązujących umów oraz modeli współpracy,
- zweryfikować ich zgodność z faktycznym sposobem wykonywania usług,
- wdrożyć ewentualne zmiany w dokumentacji i procedurach dotyczących współpracy,
- zadbać o odpowiednie udokumentowanie biznesowego charakteru relacji, w tym elementów takich jak samodzielność, ryzyko gospodarcze czy brak podporządkowania.
Reforma PIP może wzmocnić intensywność kontroli i nadać im nowy wymiar instytucjonalny, jednak zasadnicze ryzyka istnieją już dziś. W tym kontekście kluczowe jest nie tyle oczekiwanie na nowe regulacje, ile świadome i odpowiedzialne zarządzanie obecnymi modelami współpracy.
Jeśli mają Państwo pytania lub potrzebują wsparcia w tym zakresie – zachęcamy do kontaktu.
